Türkler, göçebelik, tarih sevgisi ve demokrasi CUMHURİYET OLİGARşİSİ
09 Temmuz 2008 22:38 | aruz | 0 yorum
| etiket:
göçebelik
,
tarih sevgisi ve demokrasi cumhuriyet oligarşisi
,
türkler
------------------------------
Prof. Dr. Kemal H. Karpat
Türkler, göçebelik, tarih sevgisi ve demokrasi
Prof. Dr. Kemal H. Karpat - 29.06.2008
Türklerin tarihte kimliklerine karşı sahipleniciyken tarihine yabancı
kalmasının geçmişle-bugün arasında kurulan kopukluktan kaynaklandığını
belirtiyor.
Yıllar evvel çıkan Demirtaş Ceyhun’un (ilk olarak Mayıs 1992’de basılan ve Kasım 1993’e kadar on bir baskı yapan) ‘Ah ?u Biz ‘Kara Bıyıklı’ Türkler’
Yıllar evvel çıkan Demirtaş Ceyhun’un (ilk olarak Mayıs 1992’de basılan ve Kasım 1993’e kadar on bir baskı yapan) ‘Ah ?u Biz ‘Kara Bıyıklı’ Türkler’
kitabını geçenlerde tekrar okudum. Yazar, toplumumuzu
ilgilendiren can alıcı konulara dokunmuş. Kitap, yazarın çalışmaları,
okudukları, yazdıkları
arasında kafasına takılan fikirlerden,
sorulardan izlenimlerden oluşuyor. Ceyhun, halkın neden 12 Eylül
darbesi karşısında sessiz kaldığını
soruşturduktan sonra “Türk olmak”
nasıl bir şeydir diye soruyor. Yazar haklı olarak göçebeliğin,
Türklerin kültürünü ve kişiliğini devamlı etkilediğini
yazıyor. Fakat
çok ilginç bulduğum bu kitapta yazar Ceyhun Türklerin her değişikliğe
rağmen, Avrupa’nın göbeğinde yaşamalarına rağmen halen
“Türk” olarak
yaşamakta ısrar ettiklerini de belirtmektedir.
TÜRKLER HER YERDE TÜRK- Ben de yıllar evvel Batı Berlin’in ana caddelerinden birinin tam ortasında, şehrin sahibi gibi rahat hareket eden üç bayan
gördüm. Yürüyüşlerinden, konuşmalarından Türk olduklarını
derhal anlamıştım. Aynı, yani “Türk” kalmakta ısrar eden bayanları
Arabistan’da
Medine’nin sokaklarında da gördüm. Dünyanın her yerinde
Türkler binlerce insan arasında hemen “Türk” olduklarını belli
ediyorlar. Demek ki bir
yerde din üstünde, yer ve zaman ötesinde Türk
diye bir insan, ona kimlik veren bir güç var.
KİMLİğE BAğLILIK- Türk kimlik meselesi bilhassa saptırıldığı, varlığı inkâr edildiğinde bütün gücü ile ortaya çıktığını görürüz.. Bir kaç yıl evvel yayımlanan ve yüzlerce baskı yapan ‘Ah ?u Çılgın Türkler’ kitabına karşı duyulan ilginin kaynağı, bu özünü korumak kararı idi. Türkiye’de devamlı yaşayan, gazeteleri Türkçe okuyan yani bir Türk sosyo-politik ortamında yaşayan bir kimse için, kimlik konuları ilk bakışta önemli olmayabilir. Fakat kimlikleri inkâr edildiği, sorgulandığı veya aşağı görüldüğü zaman kimliğe bağlılık birden kendini gösteriverir. Bu kimlik siyasi veya dinsel değil, kişinin “özünü” ve aidiyetini ifade eden derin köklü bir kimliktir.
AMERİKALI FAKAT TÜRK PAPAZ- Kimlik konusu ile ilgili bir olayı halen çok iyi hatırlıyorum. Çok sene evvel Wisconsin Üniversitesi’nin Platville kampusunda yaptığım bir konuşmadan sonra yanıma bir papaz geldi. Her şeyiyle tam bir Amerikalıydı. Uzakça bir kasabada yaşadığını söyledikten sonra özel gayret göstererek geldiğini çünkü amacının bir Türk’ü tanımak “koklamak” olduğunu söyledi. Bu merakın kökenini sorduğumda papaz efendi “ben de Türk’üm” dedi. Sonra anlattı. Makedonyalı bir Türk ailenin çocuğu imiş. Çeteler anne ve babayı öldürmüş. Öksüz kalan altı yaşında bu çocuğu bir Bulgar ailesi evlat edinmiş sonra beraber ABD’ye göçmüşler. Aile çocuğu Hıristiyan olarak yetiştirmekle kalmamış onu papaz mektebinde okutmuş. Kendimi nedense farklı hissediyordum sonra Türk kökenli olduğunu öğrenince başkalığımın nedenini anladım dedi papaz efendi.
OSMANLI’DAN TÜRK BİLİNCİ’NE- Bunlar uzunca derin düşünülecek konulardır. İttihat ve Terakki devrinde yani imparatorluktan milli devlete geçişte Türklerin ne olduğu uzun uzadıya tartışılmıştır ki tartışmacıların arasında liberal olarak tanınan Prens Sabahaddin de vardı. Osmanlı devletinin kurucusu ve hâkimi görülen Türklerin bu kadar etnik ve din grubu içinde neden en gelişmemiş bir topluluk olarak kaldığı durmadan tartışılmıştır. Ziya Gökalp Osmanlı’yı hâkim sosyal bir sınıf olarak görmekle kalmamış bu sınıfın, Türklerin millet olarak bilinçlenmesini önlediğini ileri sürmüştür. Neticede devlet bir millet yaratmak yolunu aramış. Cumhuriyet akıl yolu ile günün ölçülerine en uygun düşen bir millet modeli çizmiştir. Toplumun tarihî hafızasını ve tecrübeleri yok saymıştır. Hâlbuki Osmanlı devletinin son elli yılında siyasi anlamda dili esas tutarak Osmanlı’nın kurduğu siyasi ve sosyal temeller üzerinde bir millet oluşmuş ve nihayet Milli Mücadele varlığını ilan etmiştir.
KİMLİğE BAğLILIK- Türk kimlik meselesi bilhassa saptırıldığı, varlığı inkâr edildiğinde bütün gücü ile ortaya çıktığını görürüz.. Bir kaç yıl evvel yayımlanan ve yüzlerce baskı yapan ‘Ah ?u Çılgın Türkler’ kitabına karşı duyulan ilginin kaynağı, bu özünü korumak kararı idi. Türkiye’de devamlı yaşayan, gazeteleri Türkçe okuyan yani bir Türk sosyo-politik ortamında yaşayan bir kimse için, kimlik konuları ilk bakışta önemli olmayabilir. Fakat kimlikleri inkâr edildiği, sorgulandığı veya aşağı görüldüğü zaman kimliğe bağlılık birden kendini gösteriverir. Bu kimlik siyasi veya dinsel değil, kişinin “özünü” ve aidiyetini ifade eden derin köklü bir kimliktir.
AMERİKALI FAKAT TÜRK PAPAZ- Kimlik konusu ile ilgili bir olayı halen çok iyi hatırlıyorum. Çok sene evvel Wisconsin Üniversitesi’nin Platville kampusunda yaptığım bir konuşmadan sonra yanıma bir papaz geldi. Her şeyiyle tam bir Amerikalıydı. Uzakça bir kasabada yaşadığını söyledikten sonra özel gayret göstererek geldiğini çünkü amacının bir Türk’ü tanımak “koklamak” olduğunu söyledi. Bu merakın kökenini sorduğumda papaz efendi “ben de Türk’üm” dedi. Sonra anlattı. Makedonyalı bir Türk ailenin çocuğu imiş. Çeteler anne ve babayı öldürmüş. Öksüz kalan altı yaşında bu çocuğu bir Bulgar ailesi evlat edinmiş sonra beraber ABD’ye göçmüşler. Aile çocuğu Hıristiyan olarak yetiştirmekle kalmamış onu papaz mektebinde okutmuş. Kendimi nedense farklı hissediyordum sonra Türk kökenli olduğunu öğrenince başkalığımın nedenini anladım dedi papaz efendi.
OSMANLI’DAN TÜRK BİLİNCİ’NE- Bunlar uzunca derin düşünülecek konulardır. İttihat ve Terakki devrinde yani imparatorluktan milli devlete geçişte Türklerin ne olduğu uzun uzadıya tartışılmıştır ki tartışmacıların arasında liberal olarak tanınan Prens Sabahaddin de vardı. Osmanlı devletinin kurucusu ve hâkimi görülen Türklerin bu kadar etnik ve din grubu içinde neden en gelişmemiş bir topluluk olarak kaldığı durmadan tartışılmıştır. Ziya Gökalp Osmanlı’yı hâkim sosyal bir sınıf olarak görmekle kalmamış bu sınıfın, Türklerin millet olarak bilinçlenmesini önlediğini ileri sürmüştür. Neticede devlet bir millet yaratmak yolunu aramış. Cumhuriyet akıl yolu ile günün ölçülerine en uygun düşen bir millet modeli çizmiştir. Toplumun tarihî hafızasını ve tecrübeleri yok saymıştır. Hâlbuki Osmanlı devletinin son elli yılında siyasi anlamda dili esas tutarak Osmanlı’nın kurduğu siyasi ve sosyal temeller üzerinde bir millet oluşmuş ve nihayet Milli Mücadele varlığını ilan etmiştir.
TÜRKLER TARİHİNE İLGİSİZ- Siyasi kimliğini kendi etnik ismini taşıyan bir devlet kurarak ilan eden Türklerin neden kendi tarihlerine karşı inanılmayacak kadar ilgisiz kalmaları hayret edilecek bir şeydir. Bir örnek vereyim. Kanuni Sultan Süleyman 1566 da bugün Macaristan da bulunan Zigetvar şehrinde vefat etmiştir. İç organları orada gömülmüş ve üzerine zamanında bir türbe yapılmıştır. Yıllar boyunca bu türbeyi kimse ziyaret etmemiş, bakmamış ve böylece türbe perişan olmuştur. Yani bu en ünlü Osmanlı Sultanı’nı hem selefler hem İslam tebaası unutmuş. Ancak 1912 yılında Budapeşte’de bir sefaret memuru mezarı keşfetmiş tamir ettirmiştir. Zigetvar’ı her ziyaretimde Türklerin buraya gelip gelmediklerini sorarım. Gelen yokmuş. Buna karşılık 18. yüzyılın başlarında Osmanlı devletine sığınan Ferenc Rakozy Tekirdağ’da yaşamış. Oradaki evi müze haline getirilmiş ve her sene otobüs dolusu Macarlar oraya gelip ziyaret ederler. Tanıdığım her Macar 1849-51 de Kütahya’da Louis Kossuth’un yaşadığı evi görmek isteğini söyler. Macarlar tarihe karşı olan sevgi ve bağlılıklarını Kanuni Süleyman’a karşı da göstermişlerdir. Zigetvar’ın yakınlarında Kanuni’nin karargâhı olan yerde ismi Zoltan (Sultan ) olan bir köy kurulmuş. Zigetvar müzesinin müdürü ile konuştum. Türkler yüz elli sene buralarda hüküm sürdü, haklarında ne düşünüyorsun diye sordum. Bizim dinimize kültürümüze yani bizim temel varlığımıza hürmet ettiler. Biz onu hatırlarız diye cevap verdi. Tarihe, kendi tarihimiz dahil tarihe karşı olan bu ilgisizliği yabancılar derhal fark ediyor, Gazetelerden gecen gün okudum. Gazetede Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi yöneticisi İtalyan asıllı Alessandra Ricci de “Türklerin tarihi koruma bilinci yok” demiş. Fakat bu topraklarda yasamış birçok Rum ve Ermeni nedense burayı unutamıyor. Nevşehir’in bir köyüne gittiğimde anlattılar. Mübadele ile Yunanistan’a göçürülen bir Rum her sene köye gelir birkaç gün orada kalır evinin etrafında dolaşır atalarının mezarlarını ziyaret ettikten sonra yeni güç aldım diyerek Yunanistan’a dönerlermiş. Doğu Anadolu’da doğmuş Ermenilerin çocukları, torunları her sene ABD’den turlar düzenleyerek atalarının yaşadığı yerleri görmek için Anadolu’ya gelmektedirler. Buna karşılık tarihi anlamak, atalarının yaşadığı yerleri görmek için Rumeli’yi ziyaret eden Türk yok gibi.
IRK’A BAğLI, TARİHİNE YABANCI-
Öze, yani soy kimliğine bağlılık fakat
tarihe karşı ilgisizliğin nedenlerini göçebeliğe bağlamak yeterli
değildir. Göçebe bir topluluk güven, refah,
devamlı iş bulur ve
istikrarlı bir siyasi sisteme bağlanırsa birkaç kuşak sonra
göçebeliğini unutur yerleşik düzen kurallarına göre yaşar.
Doğu
Avrupa’da Roma yani Çingene olarak adlandırdığımız çeşitli göçebe
gruplar vardır.
Bu göçebeliğin irsi olduğunu ve Roman’ın bundan
vazgeçemeyeceğini iddia edenler çoktur. Fakat Roman’ın hemen hemen her
yerde ayrılığa uğradığı, aşağı görüldüğü, haksızlık içinde yaşadıkları
ve
bir ülkeye hâkim etnik grup tarafından dışlandığı düşünülürse
göçebeliklerinin hala devam etmesinin nedeni kendiliğinden ortaya
çıkar.
Osmanlı
devleti tahrirlerinde de Roma sayılanlar Müslüman olsun
olmasın Kipti olarak dinsel değil ayrı bir sosyal grup olarak
sınıflandırılmıştır.
OSMANLI’DA AYRICALIKSIZ TOPLUM-
Türkler Osmanlı tarihi boyunca kendine
mahsus tarihî kültürel, dil, vs. özellikleri olan bir grup halinde
yaşamışlarsa da özel bir mevkie sahip
olmamışlardır. Her ne kadar
Osmanlı devletini Türk aşiretleri kurmuş ve dili Türkçe olmuşsa da bu
özellikleri siyasi üstünlük sağlamak ve bu sayede
kendine ekonomik
çıkar, refah, yani hâkim grup olmanın verdiği meyvelerden istifade
etmemişlerdir. Diğer yandan ordunun önemli bir kısmı bilhassa
16.
yüzyıldan ve reformlardan sonra Türklerden oluştuğu için 18. yüzyıl
büyük insan kaybına neden olan savaşlarda en çok kırılan yine onlar
olmuşlardır.
On dokuzuncu yılda Kırım (1853) savaşından başlayarak
diğer Müslüman gruplar da orduya asker vermişlerse de ordunun büyük
kısmı
Türk ve sonra Kürtlerden oluşmuştur. Gayri Müslimler ancak
Birinci Dünya Savaşı zamanından sonra orduya katılmışlardır.
AİDİYETSİZ HÂKİMİYET- Neticede Türk ismen ve kültür bakımından devlete hâkim (Avrupalı, Osmanlı devletine daime Türk, Araplar bile çok kez onu
Türkiya olarak isimlendirmişlerdir) görünmüşlerde de halk devletinden
yararlanmamıştır. Bir devlet kurup onun ayakta kalmasında birinci
derecede
rol almış bir etnik grubun bir yurda sahip olmanın verdiği
güvenden, refahtan, onurdan faydalanması olağandır. Fakat bir halk
yurduna yalnız isim
olarak değil ayni zamanda güven, huzur, refah ile
bağlanırsa tarihe karşı da ilgisi artar.
CUMHURİYET OLİGARşİSİ- Cumhuriyet halkını, refahını, güvenini ve ilerlemesini ana hedef olarak almıştır. Devleti Türk millî devleti olarak ilan etmiş
ve halkçılığı ön plana çıkarmıştır. Fakat tatbikatta
fazla değişiklik olmamış, halka huzur refah görmemiş, çünkü siyasi bir
elit ve onun yetiştirdiği
hâkim bir bürokrasi devlete yönetici değil
mülkün sahibi gibi hâkim duruma geçmiştir. Fakat dünya koşullarının ve
ekonomik ilişkiler sayesinde
gücünü üretici faaliyetlerden alan halk
kökenli bir orta sınıf paralel olarak bürokrat orta sınıfın yanında
gelişmiş ve rahmetli Turgut Özal zamanında
başlayarak siyasi etkisini
sağlamak için çabalamıştır.
BÜROKRATİK ORTA SINIF- Bundan sonra kendi varlığının devamını ve güvenini halkın refahında ve kalkınmasında gören bu orta sınıf halka daha da yaklaşarak çeşitli yollardan siyaseti etkilemek yollarını aramıştır ve bulmuştur. 2002 ve 2007 seçimleri bu yaklaşmanın sonucudur. Tüm bu gelişmelerin birçok siyasi, kültürel ve ekonomik yönleri vardır. Seçilen hükümetlerin toplum içinde oluşan bu köklü değişmeleri ne derecede anlayıp anlamadığını bir yana bırakarak yazıyı bir sonuca bağlamak istiyorum.
DEMOKRASİ VE HALK HÂKİMİYETİ- Demokrasi ayakta kaldıkça bu büyük sosyal siyasal değişmeler zamanla halkı hâkim vaziyete getirerek sonunda demokrasinin yarattığı ortamda kimlik, yurttaşlık, kültür, vatanseverlik gibi konuları kendi mecralarına sokarak doğmakta olan gerçek yeni Türkiye’nin temellerini daha da güçlendirecektir. Sonunda tarihe karşı duyulan ilgisizlik son bulacaktır çünkü geçmişle bugün arasında sağlam köprü kurulmuş olacaktır. Tarih bilmek ve o tarihi benimsemek ve bugüne bağlamak iki ayrı şeylerdir. Tarih bilgisi ve bilinci bir araya geldiği zaman Kanuni Süleyman’ın türbesini ziyaret etmek için Zigetvar’a turlar düzenlenecektir.
29.06.2008
